Strona ofertowa Wydawnictw Edukacyjnych WIKING
Jesteś
gościem portalu
Strona główna portalu
http://www.wiking.edu.pl/article.php?id=621
http://www.wiking.edu.pl/sitemap.php
Powrót do poprzedniej stronyWersja do wydruku

PISOWNIA Ż/RZ

Jak pewnie zauważyliście w języku polskim zarówno literę ż, jak i dwuznak rz wymawia się identycznie, jako [sz] lub [ż]. Wyrazy zapisane jako możemorze choć brzmią tak samo oznaczają coś zupełnie różnego. Zapisując wyrazy,  musimy więc kierować się zasadami polskiej gramatyki – w tym wypadku, zasadą morfologiczną bądź historyczną.

Literę ż piszemy:

a)gdy wymienia się na:

g, np. może -> gł, ważny -> waga;

z, np. pokażę -> pokaz, wiążę -> więzy;

ź, np. grożę -> groźba, mrożę -> mroźny lub zi, np. wożę -> wozić, wiążę -> więzić;

s, np. ż -> ski, wyżej -> wysoko;

h, np. drużyna -> druh, ważki -> wah;

dz, np. pieniążek -> pieniądz, księże -> ksiądz.


Najczęściej występuje odmiana ż na g, a najrzadziej ż na h.

b)gdy występuje przed nią litera:

l, np. Elżbieta, najlżejszy;

ł, np. małżonek, łż;

r, np. rż, skarżyć się;

n, np. inżynier, branża;

w nielicznych wyrazach po literze m, np. mżawka, mżysty, komża.

c)

w cząstkach -że, dołączonych do wyrazu, np. chodźże, dajże, jakoż, ależ;


d)

w zakończeniach -aż, -eż, wyrazów które są nazwami czynności lub rzeczy (wyrazy często zapożyczone z francuskiego), np. sond, instrukt, łupi, grabi;

e)

po samogłosce, w wyrazach pochodzenia obcego, np. wizażysta, imaż.

  

Dwuznak rz piszemy:

a)

gdy wymienia się na literę r, np. morze -> morski, szerz -> szeroki;

b)

gdy występuje przed nim litera:                                    

b, np. brzask, obrzęk;

w, np. wrzask, wrzesień;

d, np. drzewo, drzwi;

j, np. ujrz, dojrzały;

g, np. grzmi, grzyb;
WYJĄTEK:
gżegżółka, piegża.

t, np. trzymać, trz;

p, np. przedtem, przyjaźń;
WYJĄTEK: pszenica, pszczoła, Pszczyna.

ch, np. chrzan, chrzestny;

k, np. krzyczeć, pokrzywa.
WYJĄTEK: kształt, kształcić, wykształcenie, bukszpan, kszyk (nazwa ptaka).

c)

w cząstce - mierz, np. ciśnieniomierz;                                 

d)

w cząstce - mistrz, np. zegarmistrz;                                   

e)w zakończeniach -arz, -erz, np. pisarz, harcerz.                   

f)  

w wyrazach polskich – na początku wyrazu i po samogłosce, np. rzekarzucać (kiedyś występowało tam miękkie r); jarzębina, korz.

 Oczywiście jak wiecie od każdej reguły są wyjątki:

a)

jeżeli litera b lub d kończy przedrostek, np. ob-, od-, pod-, nad-, a po nim następuje wyraz, który zaczyna się literą ż to piszemy połączenie -bż-, -dż-, np. nadżerka, obżerać się, podżyrować, odżywianie.                                 

b)

jeżeli wyraz kończy przyrostek -że to piszemy ż nawet po literach b, w, d, j, g, np. zróbże, dajże, sprawże.                                 

c)

jeżeli chcemy zapisać głoskę to zapisujemy je jako połączenie d + ż, np. dżysty, dżownica.                                 

d)

jeżeli mamy do czynienia z przymiotnikiem w stopniu równym bądź wyższym to, nawet po literach b, t, k, p, ch, piszemy sz zamiast rz, np. szybszy, lepszy, krótszy.                                 

 powrót do początku strony

Geografia | Język Polski | Historia | Przyroda | Biologia | Fizyka