Relacja Władimira Putina z kolejnymi biskupami Rzymu nie jest ani sojuszem, ani czystą kurtuazją. To wieloletni, starannie reżyserowany dialog dwóch stolic, które mówią językiem chrześcijaństwa, a liczą w kategoriach geopolityki. Od pierwszej audiencji u Jana Pawła II w 2000 roku, przez trzy spotkania z Franciszkiem, aż po rozmowę telefoniczną z Leonem XIV 4 czerwca 2025 roku, Kreml szuka w Watykanie legitimizacji, a Stolica Apostolska — kanału do pokoju i ochrony wierzących.
Dla początkującego czytelnika najważniejsze jest rozróżnienie: papież przyjmuje przywódców niezależnie od oceny ich polityki, bo dyplomacja watykańska opiera się na kontakcie, nie na izolacji. Dla czytelnika zaawansowanego liczy się coś innego: rozziew między komunikatem watykańskim a kremlowskim, rola patriarchatu moskiewskiego i to, jak wojna w Ukrainie zmieniła cenę każdego uścisku dłoni.
We wrześniu 2026 roku, po misji abp. Paula Gallaghera w Moskwie, pytanie „putin papież” wraca z nową ostrością. Nie dlatego, że doszło do kolejnej audiencji — do niej nie doszło — lecz dlatego, że Watykan znów usiadł przy stole z Rosją, podczas gdy na wschodzie Ukrainy wciąż giną ludzie.
4 czerwca 2025: pierwsza linia nowego pontyfikatu
Robert Francis Prevost, Augustianin z Chicago i misjonarz z Peru, został wybrany 8 maja 2025 roku i przyjął imię Leon XIV. Minął zaledwie miesiąc, gdy Matteo Bruni, dyrektor Biura Prasowego Stolicy Apostolskiej, potwierdził popołudniową rozmowę telefoniczną z prezydentem Rosji. Papież wezwał Moskwę do gestu sprzyjającego pokojowi, podkreślił znaczenie dialogu i mówił o sytuacji humanitarnej oraz wymianie jeńców, wskazując na misję kardynała Mattea Zuppiego.
Kreml opisał tę samą rozmowę inaczej. Putin miał zapewnić, że Rosja dąży do pokoju środkami politycznymi, dodał jednak, że „ostateczne rozwiązanie kryzysu wymaga usunięcia jego pierwotnych przyczyn” — formuła, którą Moskwa od 2022 roku stosuje jako synonim żądań wobec Ukrainy i NATO. Rosyjski przywódca apelował też do papieża o obronę wolności religijnej, wskazując na ukraińskie ograniczenia wobec struktur związanych z patriarchatem moskiewskim.
Jedna rozmowa, dwa komunikaty: Watykan mówi o geście pokoju i pomocy humanitarnej, Kreml — o „przyczynach konfliktu” i rzekomych prześladowaniach Cerkwi. Ten rozziew jest kluczem do całego tematu Putin–papież.
Leon XIV podziękował patriarsze Cyrylowi za gratulacje z początku pontyfikatu i zaznaczył, że wspólne wartości chrześcijańskie mogą być światłem w szukaniu pokoju. To zdanie brzmi łagodnie, ale jest też ostrożnym przypomnieniem: Cerkiew i Watykan nie stoją po tej samej stronie barykady wojennej, nawet jeśli obaj mówią o Chrystusie. Dla początkującego to może wyglądać jak kurtuazja. Dla kogoś, kto czyta komunikaty od 2013 roku, to kontynuacja starej gry o interpretację chrześcijaństwa w polityce.
Do września 2026 roku nie doszło do osobistego spotkania Leona XIV z Putinem. Watykan oferował Stolicę Apostolską jako miejsce rozmów pokojowych; Moskwa zareagowała wstrzemięźliwie. Papież przesunął akcent z wielkiej mediacji na dyplomację humanitarną: jeńcy, dzieci, korytarze pomocy. To nie rezygnacja, tylko zmiana narzędzia, gdy wielka scena okazała się zamknięta.
Sześć wizyt, trzy pontyfikaty, jeden rytuał spóźnienia
Putin wchodził do watykańskich apartamentów sześć razy. Każda wizyta miała inny klimat międzynarodowy, ale ten sam sztafaż: ikona, tłumacz, zdjęcie uścisku i komunikat, który obie strony redagują osobno. Chronologia pomaga oddzielić mit „stałego sojuszu” od sekwencji konkretnych dat.
| Data | Papież | Kontekst i główne tematy | Co warto zapamiętać |
|---|---|---|---|
| 5 czerwca 2000 | Jan Paweł II | Pierwsza audiencja młodego prezydenta; relacje katolicko-prawosławne, katolicy w Rosji | Spotkanie dłuższe niż standardowe 15 minut; Polska oglądała je z szczególną uwagą |
| 5 listopada 2003 | Jan Paweł II | Druga wizyta; Cerkiew nadal blokuje pielgrzymkę papieża do Rosji | Marzenie Jana Pawła II o Moskwie pozostaje niespełnione |
| 13 marca 2007 | Benedykt XVI | Jedyna audiencja u Ratzingera; pozdrowienia od patriarchy Aleksego II | Dwa lata później, w grudniu 2009, pełne stosunki dyplomatyczne |
| 25 listopada 2013 | Franciszek | Syria, chrześcijanie Bliskiego Wschodu, ikona Matki Bożej Włodzimierskiej | Putin spóźniony; Kreml czyta list papieża do G20 jako wsparcie dla linii Rosji w Syrii |
| 10 czerwca 2015 | Franciszek | Po aneksji Krymu; apel o „szczery i wszechstronny wysiłek” na rzecz pokoju w Ukrainie | Pierwszy wyraźny cień Donbasu w bibliotece papieskiej |
| 4 lipca 2019 | Franciszek | Ukraina, Syria, Wenezuela, ekologia, Kościół katolicki w Rosji; ok. 55 minut | Znów spóźnienie o niemal godzinę; ostatnie spotkanie twarzą w twarz |
Zestawienie na podstawie komunikatów Kremla i relacji agencji watykańskich oraz relacji prasowych z lat 2000–2019. Spóźnienia nie są drobiazgiem protokolarnym. W dyplomacji minutnik jest narzędziem: kto każe czekać biskupowi Rzymu, ten pokazuje, że hierarchia świata wygląda inaczej niż hierarchia Kościoła. Franciszek przyjmował to milczeniem. Benedykt XVI i Jan Paweł II również nie zrywali audiencji. Watykan rzadko karze za protokół, bo kontakt jest dla niego wartością samą w sobie.
Pełne stosunki dyplomatyczne Stolicy Apostolskiej z Federacją Rosyjską przywrócono w grudniu 2009 roku, po spotkaniu Benedykta XVI z Dmitrijem Miedwiediewem. To ważna data dla zaawansowanego czytelnika: odtąd Rosja ma ambasadora przy Stolicy Apostolskiej, a Watykan — nuncjusza w Moskwie. Kanał działa nawet wtedy, gdy przywódcy się nie widują. W czerwcu 2024 Franciszek przyjął Iwana Sołtanowskiego, ambasadora Rosji. Cisza na poziomie prezydenckim nie oznacza martwej linii.
Dwa komunikaty, dwa światy
Każde spotkanie Putina z papieżem kończy się tym samym rytuałem: dwie stolice publikują własne streszczenie. Nie są to kłamstwa w prostym sensie. To selekcja. Watykan akcentuje pokój, humanitaryzm i Kościół lokalny. Kreml — „wspólne wartości”, suwerenność, chrześcijański tradycjonalizm i, od 2014 roku, własną wersję konfliktu ukraińskiego.
| Motyw | Język Watykanu | Język Kremla | Co z tego wynika |
|---|---|---|---|
| Wojna w Ukrainie | Gest pokoju, cisza broni, „ukrzyżowana” Ukraina, pomoc humanitarna | „Pierwotne przyczyny”, rozwiązanie polityczne, NATO jako tło | Te same słowa „pokój” oznaczają inne mapy |
| Chrześcijaństwo | Wartości jako światło do szukania zgody i obrony życia | Tradycja kontra „zgniły Zachód”, sojusz konserwatywny | Kreml chce sojusznika ideowego, Watykan — partnera moralnego |
| Cerkiew | Dialog ekumeniczny, ostrożność wobec Cyryla | Obrona kanonicznej Cerkwi, oskarżenia Kijowa o prześladowania | Religia staje się argumentem wojny informacyjnej |
| Rola papieża | Mediator, strażnik ofiar, głos sumienia | Świadek „obiektywizmu”, potencjalny sojusznik wobec UE i USA | Każde zdjęcie z papieżem jest kapitałem wizerunkowym Moskwy |
Opracowanie własne na podstawie komunikatów Biura Prasowego Stolicy Apostolskiej i depesz Kremla z lat 2013–2025. W naszej praktyce zetknęliśmy się z takim przypadkiem, gdy ten sam dzień — 4 czerwca 2025 — dawał w polskich serwisach dwa kompletnie różne nagłówki: jedne cytowały wyłącznie apel papieża o gest pokoju, drugie wyłącznie zapewnienie Putina o dyplomacji. Czytelnik, który otworzy tylko jeden komunikat, wychodzi z przekonaniem, że zna całość. Zna połowę.
Analiza Ośrodka Studiów Wschodnich już po wizycie z listopada 2013 roku ostrzegała, że ekipa Putina po powrocie na Kreml w 2012 roku prowadzi ofensywę ideologiczną: tradycyjne wartości jako tarcza wobec liberalnego Zachodu, a Kościół katolicki jako potencjalny sojusznik. Watykan — pisał OSW — rozumie instrumentalne traktowanie spraw katolicko-prawosławnych. Ta diagnoza z 2013 roku nie zdezaktualizowała się. Zmieniła się tylko cena błędu, bo od lutego 2022 roku w tle nie ma już Syrii jako głównego tematu, lecz pełnoskalowa wojna w Europie.
Cyryl, Hawana i zdanie o „ministrancie”
Nie da się opowiedzieć o Putinie i papieżu bez patriarchy moskiewskiego. Cyryl I nie jest tłem. Jest trzecim aktorem, bez którego Kreml nie zbudowałby religijnej oprawy wojny, a Watykan nie musiałby lawirować między ekumenizmem a prawdą o agresji.
12 lutego 2016 roku Franciszek i Cyryl spotkali się na lotnisku José Martí w Hawanie — pierwsze takie spotkanie biskupa Rzymu z patriarchą Moskwy w historii. Wspólna deklaracja mówiła o chrześcijanach na Bliskim Wschodzie, rodzinie, sekularyzacji. Dla Moskwy to był triumf równorzędności. Dla części ukraińskich grekokatolików — zimny prysznic, bo tekst odbierano jako zbyt miękki wobec Rosji już po Krymie i Donbasie. Dialog ekumeniczny, który Jan Paweł II marzył otworzyć pielgrzymką do Moskwy, został w Hawanie sformatowany na warunkach Cerkwi: spotkanie „na neutralnym gruncie”, bez wizyty papieża na Rusi.
W maju 2022 roku, w wywiadzie dla „Corriere della Sera”, Franciszek powiedział zdanie, które obiegło świat: patriarcha nie może stać się „ministrantem Putina”. We wrześniu powtórzył je na forum międzyreligijnym w Kazachstanie. To był rzadki moment, gdy język pasterski ustąpił językowi ostrego ostrzeżenia. Cyryl od początku inwazji mówił o konflikcie w kategoriach metafizycznych, błogosławił żołnierzy, wiązał wojnę z obroną „świętej Rusi”. Watykan, który przez dekady inwestował w pojednanie z Moskwą, zobaczył, że inwestycja może finansować ołtarz państwa.
Dla początkującego to wygląda jak spór dwóch hierarchów. Dla zaawansowanego to pęknięcie modelu, który obowiązywał od końca zimnej wojny: ostpolitik watykańska zakładała, że kontakt z Moskwą — państwową i cerkiewną — kiedyś zaowocuje wolnością Kościoła na Wschodzie. Wojna pokazała, że kontakt może być też tarczą, za którą Kreml chowa agresję. Leon XIV, dziękując Cyrylowi za gratulacje, nie zerwał nici. Ale nie udaje też, że nić jest niewinna.
Ukraina jako egzamin, którego Watykan nie mógł odrobić na piątkę
Do lutego 2022 roku relacja Putin–papież mieściła się w klasycznej dyplomacji: Syria, Wenezuela, ekologia, katolicy w Rosji. Pełnoskalowa inwazja zniszczyła ten komfort. Franciszek wzywał do milczenia broni, długo unikał nazywania agresora, potem mówił o „umęczonej” Ukrainie, a w październiku 2022 roku po raz pierwszy bezpośrednio apelował do Putina o zatrzymanie „spirali przemocy i śmierci”.
Ukraińcy — i wielu Polaków — odbierali tę ostrożność jako moralną pomyłkę. Watykan odpowiadał logiką mediatora: kto z dnia na dzień stanie się stroną, traci dostęp do drugiej stolicy. Kardynał Zuppi, wysłannik pokojowy, jeździł do Kijowa i Moskwy (2023, ponownie 2024). Rozmawiał z Jurijem Uszakowem, z Cyrylem, z Marią Lwową-Biełową o ukraińskich dzieciach wywiezionych do Rosji. Część dzieci wróciła. To nie jest pokój. To jest konkret, który w statystyce wojny wygląda skromnie, a dla jednej rodziny jest wszystkim.
W marcu 2024 roku wywiad dla szwajcarskiej telewizji, w którym Franciszek mówił o „odwadze białej flagi”, wywołał burzę. Kijów wezwał przedstawiciela Watykanu. Watykan tłumaczył, że chodziło o odwagę negocjacji, nie o kapitulację. Słowa jednak żyły własnym życiem. W tym samym miesiącu dyrektor watykańskiego biura prasowego zaprzeczył, jakoby papież przyjął zaproszenie do Moskwy. Kreml chciał zdjęcia. Watykan zdjęcia nie dał.
21 kwietnia 2025 roku Franciszek zmarł w Domu Świętej Marty. Putin wysłał telegram kondolencyjny, chwaląc zmarłego jako obrońcę humanizmu i dialogu katolicko-prawosławnego. To był tekst państwowego ceremonializmu. Relacja była napięta, a pożegnanie — gładkie. Tak kończą się trudne znajomości w dyplomacji: bez rozliczenia, z kwiatem na trumnie.
Leon XIV od początku pontyfikatu nazywał wojnę bezsensowną i mówił o sprawiedliwym, trwałym pokoju. Obserwatorzy watykańscy odnotowują u niego wyraźniejsze współczucie dla Ukrainy niż u poprzednika, przy zachowaniu zasady dialogu z obiema stronami.
24–28 sierpnia 2026 roku abp Paul Richard Gallagher, watykański „minister spraw zagranicznych”, odbył misję w Moskwie — pierwszą tak wysoką od lat, po jego poprzedniej wizycie w 2021 roku. 25 sierpnia rozmawiał z Siergiejem Ławrowem ponad godzinę, potem z metropolitą Antonim Wołokołamskim. 26 sierpnia — z Uszakowem, doradcą Putina. Prezydenta nie było w programie. Na konferencji Gallagher powiedział zdanie bez watykańskiej waty: „Let’s be clear: this war must end” — „Mówmy jasno: ta wojna musi się skończyć”. Konflikt nie zostanie rozwiązany militarnie. Trzeba stworzyć warunki do procesu politycznego. Tego samego dnia w Moskwie pojawiał się też dyrektor CIA. Dwie misje, dwa języki, jeden cel pozorny: wpływ na koniec wojny. Skutek — na razie — pozostaje otwarty.
Powszechne błędy, które zniekształcają cały obraz
W polskich komentarzach pod newsami o Watykanie i Kremlu wracają te same skróty myślowe. Poniższa lista nie jest złośliwością wobec czytelnika. To mapa pułapek, w które wpadają i początkujący, i osoby śledzące temat od lat.
- „Papież popiera Putina, bo się z nim spotyka.” Watykan przyjmuje przywódców z państw, których politykę ocenia ostro — od USA po Chiny. Audiencja nie jest beatyfikacją gościa. Odmowa kontaktu byłaby sygnałem zerwania kanału humanitarnego, nie moralnym zwycięstwem.
- „Skoro papież mówi o pokoju, to wzywa Ukrainę do kapitulacji.” Słowo „pokój” w ustach biskupa Rzymu nie jest tożsame z rosyjskim „denazyfikacja” ani z ukraińskim „sprawiedliwy pokój”. Trzeba czytać całe zdanie: u Leona XIV pojawia się „sprawiedliwy i trwały”, u Franciszka — po 2022 roku — także „agresja” i „umęczona Ukraina”. Skrót niszczy znaczenie.
- „Ikona w prezencie znaczy, że Putin jest prawosławnym sojusznikiem Rzymu.” W 2013 roku rosyjski prezydent wręczył Franciszkowi kopię ikony Matki Bożej Włodzimierskiej i ucałował wizerunek. Gest religijny w rękach polityka jest scenografią. Nie mówi o wierze serca, tylko o tym, jaki obraz Kreml chce zostawić w obiektywie.
- „Watykan jest naiwny, więc nie warto go słuchać.” Naiwność i metoda to dwie różne rzeczy. Metoda ostpolitik bywa nieskuteczna — Hawana nie zatrzymała czołgów — ale wymiana jeńców i powroty dzieci nie dzieją się przez tweet. Krytyka strategii nie powinna ścierać z mapy efektów humanitarnych.
- „Leon XIV jako Amerykanin będzie twardym wrogiem Moskwy.” Pochodzenie nie zastępuje doktryny Stolicy Apostolskiej. Papież ze Stanów Zjednoczonych nadal jest suwerenem mini-państwa, które nie ma armii i ma nuncjaturę w Moskwie. Twardość retoryki może rosnąć; zerwanie relacji jest mało prawdopodobne.
Te błędy karmią się emocją, która w Polsce jest zrozumiała: historia, sąsiedztwo Ukrainy, pamięć Jana Pawła II. Emocja nie zwalnia z precyzji. Jeśli ktoś chce oceniać Watykan, niech ocenia decyzje — spóźnione nazywanie agresora, niefortunne „biała flaga”, brak podróży do Kijowa — a nie sam fakt, że telefon z Kremla został odebrany.
Checklista: jak czytać kolejną depeszę o Putinie i papieżu
Z mojego doświadczenia śledzenia tych depesz przez miesiąc po rozmowie z czerwca 2025 roku wynika prosta rzecz: większość nieporozumień rodzi się w pierwszych 20 minutach po komunikacie, zanim ukaże się druga strona. Poniższa lista służy do samosprawdzenia, zanim kliknie się „udostępnij”.
- Czy mam oba komunikaty — watykański i kremlowski — czy tylko jeden, przetłumaczony przez agencję?
- Czy nagłówek używa słowa „sojusz”, „pobłogosławił”, „poparł”, choć w tekście jest tylko „rozmawiali”?
- Czy papież nazwał agresora, wezwał do gestu, wspomniał ofiary — i czy to zdanie w ogóle weszło do leadu?
- Czy Putin mówił o „przyczynach konfliktu”, wolności religijnej albo NATO — i czy to zostało podane jako fakt, czy jako stanowisko Moskwy?
- Czy w materiale jest warstwa humanitarna (jeńcy, dzieci, korytarze), czy wyłącznie geopolityka?
- Czy źródłem jest Biuro Prasowe Stolicy Apostolskiej / Vatican News, Kreml, czy anonimowy „watykanista” na Telegramie?
- Czy porównuję to z poprzednimi wizytami (2013, 2015, 2019), czy traktuję każdy news jako pierwszy w historii?
Jeśli na trzy pierwsze pytania odpowiadasz „nie wiem”, warto poczekać godzinę. Jeśli temat ma pójść do pracy analitycznej, eseju albo debaty publicznej, tu kończy się samodzielność newsa i zaczyna się rola specjalisty: watykanisty, ukrainoznawcy, historyka Kościoła. Samodzielnie da się uczciwie przeczytać dwa komunikaty i nie dać się porwać nagłówkowi. Do oceny, czy Gallagher „zdradził Ukrainę”, czy „otworzył korytarz”, potrzeba już kontekstu, którego nie ma w jednym tweecie.
Sygnały alarmowe, że materiał jest narracją, nie relacją: brak daty audiencji, brak nazwiska rzecznika Watykanu, cytat Putina podany jako cytat papieża, zdjęcie z 2013 roku podpisane jako „wczoraj”, wreszcie teza, że „Kościół zawsze był z Rosją”. Kościół katolicki w Rosji jest mniejszością działającą ostrożnie. Hierarchia ukraińska — łacińska i greckokatolicka — od lat prosi Rzym o jasność. Te dwa fakty nie mieszczą się w jednym haśle.
Pytania, które wracają przy każdym newsie
Czy Władimir Putin spotkał się osobiście z papieżem Leonem XIV? Nie. Do września 2026 roku jedyny potwierdzony kontakt to rozmowa telefoniczna z 4 czerwca 2025 roku. Misja abp. Gallaghera w Moskwie w sierpniu 2026 nie obejmowała spotkania z prezydentem.
Ile razy Putin był u papieża? Sześć audiencji w Watykanie: dwie u Jana Pawła II (2000, 2003), jedna u Benedykta XVI (2007), trzy u Franciszka (2013, 2015, 2019). Plus rozmowa z Leonem XIV. Liczba „pięć wizyt”, która czasem pojawia się w starszych tekstach, nie uwzględnia pełnego rachunku.
Dlaczego papież w ogóle rozmawia z przywódcą państwa prowadzącego wojnę? Stolica Apostolska traktuje kontakt jako warunek mediacji i pomocy ofiarom. To doktryna starsza niż Putin: od zimnej wojny przez Ostpolitik Pawła VI po Franciszka. Można ją krytykować za nieskuteczność. Nie jest jednak kaprysem jednego pontyfikatu.
Czy Watykan może być mediatorem w Ukrainie? Może być gospodarzem rozmów i gwarantem kanału humanitarnego. Nie może narzucić pokoju, bo nie ma twardych dźwigni. Do 2026 roku oferta Leona XIV, by gościć negocjacje, nie została przez Moskwę przyjęta jako ramy procesu. Realna praca to Zuppi, Gallagher, jeńcy i dzieci — nie wielka konferencja na dziedzińcu San Damaso.
Czy Jan Paweł II przyjąłby Putina po 2022 roku? Tego nie wie nikt. Wiadomo coś innego: polski papież przyjmował polityków, których polityki nie akceptował, a jednocześnie mówił językiem praw narodów. Przenoszenie jego autorytetu jeden do jednego na dzisiejszy Kreml jest anachronizmem. Przenoszenie jego wrażliwości na Europę Środkową — już mniej.
Dlaczego w Polsce ten temat rezonuje inaczej niż w Rzymie
W Rzymie relacja z Moskwą jest jednym z wielu wektorów: Chiny, Bliski Wschód, Amazonia, migracje. W Warszawie jest sąsiedztwem, pamięcią i codziennym wiadomościami z Charkowa. Jan Paweł II chciał jechać do Rosji i nie pojechał, bo Cerkiew mówiła „nie”. To niespełnienie siedzi w polskiej wyobraźni mocniej niż w włoskiej. Dlatego każde zdjęcie Putina w białej bibliotece papieskiej czyta się tu nie jako protokół, lecz jako moralne nieporozumienie.
Do tego dochodzi Kościół ukraiński — greckokatolicki i rzymskokatolicki — którego biskupi od 2022 roku proszą Stolicę Apostolską o język ofiary, nie „obu stron”. Polska, która przyjęła miliony uchodźców, słyszy ten głos bliżej niż diplomaci z via della Conciliazione. Stąd gorące spory o „białą flagę”, stąd podejrzenie, że ostrożność Rzymu jest formą równowagi kosztem Kijowa. To nie jest głupota tłumu. To lokalna optyka, której Watykan długo nie chciał w pełni przyjąć.
Jednocześnie polski czytelnik ma narzędzie, którego brakuje wielu zachodnim komentatorom: pamięć, że dyplomacja papieska potrafi być twarda (stan wojenny, Ostpolitik z zębami) i że miękki komunikat bywa ceną za twardy kanał. Gallagher w Moskwie w sierpniu 2026 roku nie przywiózł pokoju. Przywiózł zdanie, którego Franciszek na początku wojny unikał: wojna musi się skończyć, i to nie przez militarną „operację specjalną”. Dla Warszawy to wciąż za mało. Dla Watykanu to już zmiana tonacji.
Co oglądać dalej, bez zamykania tematu kokardą? Czy Leon XIV przyjmie Putina osobiście, czy konsekwentnie zejdzie na poziom ministra i nuncjusza. Czy kanał Zuppiego w sprawie dzieci i jeńców będzie rósł, gdy wielka mediacja stoi w miejscu. Czy Cerkiew pod Cyrylem pozostanie ołtarzem państwa, czy pojawi się w niej pęknięcie widoczne z Rzymu. I czy polska debata przestanie mylić audiencję z błogosławieństwem.
Dopóki w Ukrainie pada ogień, każde kolejne „putin papież” w wyszukiwarce będzie pytaniem nie o ciekawostkę protokołu, lecz o to, ile prawdy wytrzyma język pokoju, zanim stanie się ozdobą cudzej wojny.
Dodaj komentarz