Misie koala przytulają się do drzew przede wszystkim dlatego, że pnie i grube konary działają jak naturalne chłodnice. W upalne dni, gdy temperatura powietrza przekracza 35–40°C, powierzchnia kory bywa nawet o 5–9°C chłodniejsza od otoczenia. Przyciskając brzuch pokryty rzadszym futrem do pnia, koala oddaje ciepło przez przewodzenie, oszczędzając wodę, której prawie nie pije.
To zachowanie to nie przypadkowa poza, lecz precyzyjnie wypracowana strategia termoregulacyjna. Dzięki niej zwierzęta unikają nadmiernej utraty płynów związanej z ziajaniem czy lizaniem sierści i mogą przetrwać fale upałów, które stają się coraz częstsze. Jednocześnie przytulanie stabilizuje ciało podczas długich godzin snu i chroni przed naziemnymi drapieżnikami.
Badania z użyciem kamer termowizyjnych wykazały, że w trakcie typowego gorącego dnia w południowo-wschodniej Australii przytulanie do chłodnego pnia zmniejsza zapotrzebowanie na chłodzenie wyparowujące nawet o połowę.
Jak dokładnie działa naturalna chłodnica koali
Koale nie pocą się. Gdy temperatura ciała zaczyna rosnąć, mają do dyspozycji ziajanie i lizanie futra, ale obie metody zużywają cenną wodę. Liście eukaliptusa dostarczają im niemal całą wilgoć, więc każdy litr zaoszczędzony zwiększa szanse przeżycia. Dlatego w upale schodzą niżej, wybierają grubsze pnie i rozkładają kończyny tak, by maksymalna powierzchnia brzucha stykała się z korą.
Pomiary wykazały, że w dniu, gdy powietrze miało 39°C, dolne partie pni były nawet o 7°C chłodniejsze. Akacje (Acacia mearnsii) okazują się często chłodniejsze od eukaliptusów – średnio o 5–6,7°C w środkowej części pnia. Koale świadomie je wybierają, choć nie jedzą ich liści. Model biofizyczny potwierdził, że taka postawa pozwala oddać tyle ciepła, że potrzeba chłodzenia wyparowującego spada o ponad 50 procent.
Rzadsze futro na brzuchu działa jak okno termiczne. Grzbiet i boki pokryte gęstą sierścią izolują, a brzuch ułatwia przewodzenie. W chłodniejsze dni zwierzęta siedzą wyżej, w koronie, gdzie mogą łapać więcej słońca. Zmiana pozycji to więc nie lenistwo, lecz ciągła regulacja mikroklimatu.
Drzewa, które koale wybierają – porównanie gatunków
Nie każde drzewo nadaje się jednakowo. Eukaliptusy dostarczają pokarmu, ale ich pnie nagrzewają się szybciej. Akacje i niektóre inne gatunki tworzą chłodniejsze mikroklimaty dzięki gęstszej korze, głębszym systemom korzeniowym i zdolności do podciągania chłodniejszej wody z głębszych warstw gleby.
W praktyce koale rozdzielają funkcje: jedzą na „drzewach pokarmowych”, a chłodzą się na „drzewach schronienia”. W czasie fal upałów odsetek czasu spędzonego na akacjach rośnie z kilku do prawie jednej trzeciej. Grubsze pnie dają większą powierzchnię styku, dlatego zwierzęta preferują dojrzałe okazy o średnicy powyżej 30–40 cm.
Dla początkującego obserwatora różnica jest subtelna – koala wygląda po prostu „przytulona”. Dla doświadczonego przyrodnika to sygnał, że temperatura przekroczyła próg komfortu i zwierzę uruchomiło awaryjny system chłodzenia.
Mity, które wciąż krążą, i dlaczego warto je odrzucić
Wiele osób wciąż uważa, że koale przytulają drzewa z czystej czułości albo dlatego, że są „na haju” od eukaliptusa. Oba przekonania są błędne.
- Mit o narkotycznym działaniu liści. Eukaliptus zawiera olejki eteryczne i związki fenolowe, ale koala posiada specjalistyczne bakterie w jelicie ślepym i enzymy wątrobowe, które je neutralizują. Sen wynika z niskiej wartości energetycznej pokarmu, a nie z odurzenia.
- Mit o emocjonalnym przytulaniu. Zachowanie pojawia się głównie powyżej 30°C i znika, gdy robi się chłodniej. To reakcja fizjologiczna, nie afektywna.
- Mit, że koala nigdy nie schodzi na ziemię. Nowe pomiary akcelerometryczne z 2025 roku pokazują, że spędza na gruncie średnio zaledwie 3 minuty dziennie, ale właśnie wtedy ginie większość osobników – od samochodów i psów.
- Mit o całkowitej odporności na upał. Fale upałów z lat 2009 i późniejszych powodowały śmiertelność sięgającą 25 procent w niektórych populacjach, gdy brakowało chłodnych pni.
Te uproszczenia utrudniają realną ochronę. Jeśli ktoś sadzi tylko eukaliptusy pokarmowe, a pomija gatunki dające chłodniejsze pnie, tworzy habitat niepełny.
Codzienny rytm życia i dlaczego sen zajmuje tyle godzin
Koala śpi 18–22 godziny na dobę. Liście eukaliptusa zawierają mało białka i dużo włókna oraz toksyn. Trawienie wymaga ogromnej ilości energii, więc metabolizm jest spowolniony. Przytulanie do drzewa w trakcie snu pełni potrójną rolę: stabilizuje ciało w rozwidleniu, chroni przed upadkiem i pozwala na bierną wymianę ciepła nawet wtedy, gdy zwierzę nie jest w pełni świadome.
Aktywność skupia się na nocnych godzinach – jedzenie, przemieszczanie się między drzewami, oznaczanie terenu. Samce w sezonie godowym wydają głębokie ryczenia, a samice opiekują się młodymi, które przez pierwsze miesiące żyją w torbie, a później na grzbiecie. W naszej praktyce obserwacji terenowych zetknęliśmy się z przypadkiem, gdy młoda koala przez kilka dni wracała zawsze do tego samego chłodnego pnia akacji, mimo że w okolicy rosły lepsze drzewa pokarmowe – temperatura decydowała.
Koala spędza mniej niż 1 procent życia na ziemi, a mimo to właśnie te krótkie momenty odpowiadają za dwie trzecie odnotowanych zgonów.
Zmiany klimatu i przyszłość strategii chłodzenia
Od 2014 roku, kiedy opublikowano kluczowe badania, fale upałów w Australii stały się dłuższe i intensywniejsze. Prognozy na 2026 i kolejne lata wskazują na dalszy wzrost ekstremalnych temperatur. Drzewa o grubych pniach i głębokich korzeniach będą coraz ważniejsze jako mikroklimatyczne schronienia.
Utrata dojrzałych drzew przez wycinkę, pożary i urbanizację ogranicza dostęp do naturalnych chłodnic. W fragmentowanych krajobrazach koale muszą częściej schodzić na ziemię, co zwiększa ryzyko. Ochrona nie może ograniczać się do sadzenia eukaliptusów – potrzebne są też gatunki tworzące chłodne pnie oraz korytarze umożliwiające bezpieczne przemieszczanie się.
Dla zaawansowanych czytelników warto dodać, że podobne strategie przewodzenia ciepła obserwuje się u niektórych naczelnych i ptaków, lecz u koali jest to szczególnie rozwinięte ze względu na niskie zapotrzebowanie energetyczne i niemal całkowitą zależność od wody zawartej w liściach.
Najczęściej zadawane pytania o przytulanie się koali
Czy koala przytula się tylko w upale?
Głównie tak. W łagodnej pogodzie siada wyżej i mniej mocno obejmuje pień. Intensywne „przytulanie” z rozłożonymi kończynami pojawia się wyraźnie powyżej 30–35°C.
Dlaczego czasem wybierają drzewa, których nie jedzą?
Bo te drzewa mają chłodniejsze pnie. Pokarm i termoregulacja to dwie osobne potrzeby, które czasem wymagają różnych gatunków.
Czy młode uczą się tego zachowania?
Obserwują matki. Joey spędza miesiące na grzbiecie i stopniowo przejmuje te same pozycje, gdy zaczyna samodzielnie wspinać się.
Czy w ogrodach zoologicznych koale też tak robią?
Tak, jeśli mają dostęp do odpowiednich pni i temperatura jest wysoka. W klimatyzowanych pomieszczeniach zachowanie występuje rzadziej.
Czy przytulanie pomaga też w trawieniu?
Pośrednio – poprzez oszczędzanie energii, którą można przeznaczyć na detoksykację liści.
Checklist dla każdego, kto chce lepiej zrozumieć koale
- Sprawdź temperaturę powietrza – powyżej 35°C spodziewaj się niższych pozycji na pniach.
- Zwróć uwagę na gatunek drzewa – czy to eukaliptus, czy akacja lub inny gatunek schronieniowy.
- Oceń postawę – czy kończyny są wyciągnięte i brzuch przylega, czy zwierzę siedzi wyprostowane.
- Policz czas spędzony na ziemi – im dłuższy, tym większe ryzyko.
- Zauważ obecność dojrzałych, grubych pni w okolicy – to kluczowy element siedliska.
- Porównaj zachowanie rano i w południe – różnice pokazują, jak koala reaguje na rosnącą temperaturę.
Z mojego doświadczenia korzystania z nagrań termowizyjnych przez kilka sezonów wynika, że najłatwiej zauważyć strategię chłodzenia właśnie w godzinach największego upału, gdy zwierzęta wyglądają na „rozlane” po pniu.
Regionalnie południowe populacje (większe, gęściej futrzaste) inaczej radzą sobie z chłodem zimą, podczas gdy północne, mniejsze osobniki częściej korzystają z chłodzenia przewodzącego latem. W Queensland i Nowej Południowej Walii, gdzie fragmentacja siedlisk jest większa, zachowanie to staje się jeszcze bardziej krytyczne.
Ochrona koali wymaga dziś nie tylko ochrony drzew pokarmowych, ale też świadomego zachowania różnorodności gatunkowej i struktury wiekowej lasów. Gdy pnie będą zbyt cienkie lub zbyt rzadkie, nawet najlepsza dieta nie wystarczy, by przetrwać kolejną falę upałów.
Dodaj komentarz