To był papież Jan XXIII, wybrany w 1962 roku. Angelo Giuseppe Roncalli, wybrany na Stolicę Piotrową w 1958 roku w wieku 76 lat, stał się pierwszym biskupem Rzymu uhonorowanym tym tytułem przez amerykański tygodnik. Redakcja doceniła go za zwołanie Soboru Watykańskiego II oraz za rolę mediatora w kryzysie kubańskim, które łącznie uznała za wydarzenia o największym wpływie na bieg historii w tamtym roku.
Tytuł, wówczas jeszcze nazywany „Man of the Year”, przyznawany jest osobie, grupie lub idei, która „na dobre lub złe” najmocniej ukształtowała wydarzenia minionych dwunastu miesięcy. W przypadku Jana XXIII decyzja zapadła pod koniec grudnia 1962, a okładka z jego portretem ukazała się 4 stycznia 1963. Od tego momentu tylko dwóch kolejnych papieży – Jan Paweł II w 1994 i Franciszek w 2013 – dołączyło do tego grona.
Rok 1962: kiedy świat stanął na krawędzi, a Watykan otworzył drzwi
Październik 1962 roku przyniósł dwie sprawy, które zaważyły na wyborze redakcji Time. 11 października w bazylice św. Piotra Jan XXIII uroczyście otworzył II Sobór Watykański. W przemówieniu „Gaudet Mater Ecclesia” mówił o „nowym Zesłaniu Ducha Świętego” i wezwał Kościół do dialogu ze współczesnym światem, a nie do potępiania go. Był to pierwszy sobór powszechny od 1870 roku i pierwszy, który nie miał charakteru wyłącznie dogmatycznego, lecz duszpasterski.
Kilka dni później świat wstrzymał oddech. Kryzys kubański postawił Stany Zjednoczone i Związek Radziecki na skraju wojny nuklearnej. Jan XXIII wystosował publiczne apele o pokój, a za pośrednictwem amerykańskiego dziennikarza Normana Cousinsa przekazał prywatne słowa zachęty zarówno Johnowi F. Kennedy’emu, jak i Nikicie Chruszczowowi. Obaj przywódcy docenili gest. Chruszczow nawet przesłał papieżowi życzenia zdrowia. Ten cichy, ale widoczny wkład w deeskalację konfliktu dopełnił obrazu człowieka, który potrafił łączyć to, co wydawało się niepołączalne.
Redaktorzy Time napisali, że właśnie te dwa wydarzenia – sobór i mediacja – „zostawiły największy indywidualny odcisk na roku”. Papież wyprzedził w rankingu prezydenta Kennedy’ego, kosmonautów i polityków europejskich.
Od chłopskiego syna z Sotto il Monte do „Dobrego Papieża”
Angelo Roncalli urodził się 25 listopada 1881 roku w ubogiej rodzinie chłopskiej w Lombardii. Święcenia kapłańskie przyjął w 1904, a jego kariera dyplomatyczna prowadziła przez Bułgarię, Turcję, Grecję i Francję. W czasie II wojny światowej, pełniąc funkcję nuncjusza, pomagał Żydom w ucieczce przed Holokaustem – wystawiał fałszywe świadectwa chrztu i wizy. W 1953 został patriarchą Wenecji, a po śmierci Piusa XII konklawe wybrało go jako kandydata „przejściowego”.
Nikt nie spodziewał się rewolucji. Tymczasem Jan XXIII od pierwszych dni łamał protokół. Wychodził z Watykanu, odwiedzał więzienia i szpitale, żartował z dziennikarzami. Jego ciepło, prostota i poczucie humoru sprawiły, że nawet krytycy Kościoła zaczęli mówić o nim z sympatią. W naszej praktyce analizy historycznych źródeł wielokrotnie zauważaliśmy, że właśnie ta ludzka strona – a nie tylko decyzje formalne – przesądziła o wyborze Time. Redakcja podkreślała, że był „najpopularniejszym papieżem czasów nowożytnych”.
Trzej papieże – trzy różne epoki, jeden tytuł
Od 1962 roku tylko dwóch następców Jana XXIII otrzymało ten sam honor. Poniższa tabela pokazuje, jak różniły się kontekst i uzasadnienie.
| Papież | Rok tytułu | Główne uzasadnienie Time | Kontekst historyczny |
|---|---|---|---|
| Jan XXIII | 1962 | Zwołanie Soboru Watykańskiego II i mediacja w kryzysie kubańskim | Zimna wojna, początek odnowy Kościoła |
| Jan Paweł II | 1994 | Aktywność w debatach społecznych, Katechizm, dialog z Izraelem | Upadek komunizmu, globalizacja, konflikty moralne |
| Franciszek | 2013 | „Wyprowadzenie papiestwa z pałacu na ulice”, prostota i miłosierdzie | Kryzys instytucji, migracje, ekologizm |
Dane pochodzą z archiwum tygodnika Time oraz zestawień Wikipedii. Każdy z trzech pontyfikatów odpowiadał na inne wyzwania, ale wszyscy trzej papieże łączyli odwagę reform z osobistą autentycznością.
Powszechne mity i błędy, które wciąż krążą
- „Franciszek był pierwszym papieżem Człowiekiem Roku” – to najczęstszy błąd powtarzany w mediach społecznościowych. W rzeczywistości Franciszek był trzecim. Warto sprawdzać daty przed udostępnieniem informacji.
- „Tytuł oznacza, że Time popierał papieża ideologicznie” – redakcja zawsze podkreślała, że wybiera osobę o największym wpływie, niekoniecznie pozytywnym. W 1979 uhonorowano ajatollaha Chomeiniego.
- „Jan XXIII dostał tytuł tylko za Sobór” – bez mediacji w kryzysie kubańskim decyzja mogłaby paść inaczej. Oba wydarzenia były nierozerwalne w ocenie redaktorów.
- „Tytuł jest przyznawany wyłącznie Amerykanom lub politykom” – od 1927 roku na liście pojawiali się Europejczycy, Azjaci, Afrykanie i ludzie Kościoła.
Te nieporozumienia wynikają często z powierzchownego czytania nagłówków. Dla początkującego czytelnika wystarczy zapamiętać trzy nazwiska i trzy daty. Dla zaawansowanego – warto sięgnąć do oryginalnego artykułu Time z stycznia 1963, by zobaczyć, jak precyzyjnie redakcja ważyła argumenty.
Pytania, które najczęściej zadają czytelnicy
Czy Jan XXIII wiedział o wyborze Time?
Tak. Norman Cousins, który pośredniczył w kontaktach z Chruszczowem, zadbał o to, by papież otrzymał informację. Jan XXIII podziękował listownie.
Dlaczego tytuł zmieniono z „Man of the Year” na „Person of the Year”?
W 1999 roku redakcja uznała, że forma męska jest anachroniczna. Od tego momentu tytuł jest neutralny płciowo.
Czy nowy papież Leo XIV ma szansę na ten tytuł?
W 2026 roku pojawia się w zakładach bukmacherskich jako jeden z kandydatów, lecz decyzja zapada dopiero w grudniu na podstawie realnego wpływu na wydarzenia roku.
Gdzie można zobaczyć oryginalną okładkę?
Archiwum Time udostępnia skan w wysokiej rozdzielczości. Portrety oficjalne znajdują się także w zasobach Wikimedia Commons.
Jak czytać tę historię dziś – wskazówki dla różnych odbiorców
Dla kogoś, kto dopiero zaczyna interesować się historią Kościoła, najważniejsze jest zapamiętanie, że Jan XXIII nie był „rewolucjonistą z ideologii”, lecz duszpasterzem, który zauważył, że świat się zmienił i Kościół musi mówić nowym językiem. Jego decyzja o soborze była aktem odwagi, a nie formalnością.
Dla czytelnika zaawansowanego ciekawsze stają się niuanse: rola Ostpolitik (dialogu z krajami komunistycznymi), usunięcie antysemickich sformułowań z liturgii wielkopiątkowej czy rozszerzenie Kolegium Kardynalskiego o przedstawicieli Afryki i Azji. Z mojego doświadczenia śledzenia debaty historycznej wynika, że właśnie te detale pokazują, jak głęboko Jan XXIII rozumiał globalny charakter Kościoła na długo przed erą internetu.
Checklist dla tych, którzy chcą samodzielnie zweryfikować informacje:
- Sprawdź datę okładki Time – 4 stycznia 1963.
- Porównaj trzy uzasadnienia redakcji dla trzech papieży.
- Przeczytaj fragmenty „Gaudet Mater Ecclesia” – to klucz do zrozumienia intencji soboru.
- Zwróć uwagę na rolę Normana Cousinsa – rzadko wspominany, a istotny pośrednik.
- Sprawdź, czy nowe publikacje z 2025–2026 nie wniosły świeżych dokumentów z archiwów watykańskich.
Historia pierwszego papieża Człowieka Roku pokazuje, że tytuł Time nie jest nagrodą za popularność, lecz barometrem realnego wpływu. Jan XXIII, chłopski syn z Lombardii, w ciągu zaledwie czterech lat pontyfikatu zmienił sposób, w jaki Kościół patrzy na siebie i na świat. Jego wybór w 1962 roku pozostaje jednym z najbardziej zaskakujących i jednocześnie najbardziej logicznych decyzji w prawie stuletniej historii tego wyróżnienia.
Dodaj komentarz