Mormonizm to ruch religijny wyrosły z wizji młodego farmera w amerykańskich lasach stanu Nowy Jork, który dziś skupia prawie 18 milionów ludzi na wszystkich kontynentach. Jego wyznawcy nazywają siebie Świętymi w Dniach Ostatnich i uważają, że przywrócili pierwotne chrześcijaństwo w formie, jaką znał Jezus i apostołowie. Centralnym elementem pozostaje Księga Mormona – tekst, który według wierzeń uzupełnia Biblię i opowiada o starożytnych mieszkańcach Ameryki.
Dla jednych mormonizm jest fascynującą amerykańską religią z unikalną kosmologią i silnym naciskiem na rodzinę, dla innych – kontrowersyjnym odłamem, który odbiega od tradycyjnego chrześcijaństwa. Niezależnie od perspektywy, warto poznać fakty: skąd się wziął, w co wierzą jego wyznawcy, jak wygląda ich codzienne życie i dlaczego w 2026 roku kościół wciąż rośnie w rekordowym tempie.
Jak powstał mormonizm – wizja czternastolatka w świętym gaju
Wiosna 1820 roku. W zachodniej części stanu Nowy Jork, w okolicy Palmyry, czternastoletni Joseph Smith Jr. szukał odpowiedzi na pytanie, który kościół jest prawdziwy. Okres Second Great Awakening napełniał okolicę żarliwymi kaznodziejami i rywalizującymi denominacjami. Chłopak, wychowany w biednej rodzinie farmerów, przeczytał w Liście Jakuba wezwanie do proszenia Boga o mądrość. Poszedł do lasu i modlił się.
Według jego późniejszych relacji ukazały mu się dwie osoby: Bóg Ojciec i Jezus Chrystus. Usłyszał, że żadna z istniejących wspólnot nie jest właściwa i że ma czekać na dalsze instrukcje. To wydarzenie, znane jako Pierwsza Wizja, stało się fundamentem całego ruchu. Trzy lata później, we wrześniu 1823, anioł Moroni wskazał Smithowi miejsce ukrycia złotych płyt z zapisami starożytnych proroków. Po latach przygotowań Smith przetłumaczył tekst, który w 1830 roku ukazał się jako Księga Mormona.
6 kwietnia 1830 w Fayette w stanie Nowy Jork sześć osób oficjalnie zorganizowało Kościół Chrystusa. Później nazwę zmieniono na Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich. Prześladowania zmusiły wiernych do kolejnych migracji – z Nowego Jorku do Ohio, Missouri, Illinois. Po śmierci Smitha w 1844 roku (został zamordowany w więzieniu w Carthage) większość podążyła za Brighamem Youngiem na zachód, do doliny Wielkiego Jeziora Słonego. Tam powstało Utah – miejsce, które do dziś pozostaje sercem ruchu.
W naszej praktyce zetknęliśmy się z przypadkiem, gdy młoda Polka, która poznała misjonarzy w Warszawie, pojechała do Salt Lake City i wróciła z przekonaniem, że historia Smitha brzmi jak amerykańska epopeja – pełna dramatów, migracji i nieustannego poczucia bycia wybranymi.
Księga Mormona i inne pisma – otwarty kanon objawienia
Dla Świętych w Dniach Ostatnich Biblia nie jest zamkniętą księgą. Obok niej stoją trzy inne teksty: Księga Mormona, Nauki i Przymierza oraz Perła Wielkiej Ceny. Księga Mormona opowiada o grupie Izraelitów, którzy około 600 r. p.n.e. opuścili Jerozolimę i dopłynęli do Ameryki. Ich potomkowie podzielili się na Nefitów i Lamanitów. Księga kończy się pojawieniem się zmartwychwstałego Jezusa wśród mieszkańców Ameryki.
Nauki i Przymierza to zbiór współczesnych objawień, głównie Smitha, a Perła Wielkiej Ceny zawiera m.in. Księgę Abrahama i historię Josepha Smitha. Wierni uważają, że Bóg nadal przemawia przez żyjącego proroka – obecnie prezydenta Kościoła. To otwarty kanon odróżnia mormonizm od większości tradycji chrześcijańskich, które uważają objawienie za zamknięte wraz z apostołami.
W co wierzą mormoni – porównanie z tradycyjnym chrześcijaństwem
Mormoni nazywają siebie chrześcijanami i umieszczają Jezusa w samym centrum wiary. Jednocześnie ich rozumienie Boga, zbawienia i życia po śmierci różni się istotnie od katolickiego, prawosławnego czy protestanckiego.
| Aspekt | Tradycyjne chrześcijaństwo | Mormonizm (LDS) |
|---|---|---|
| Bóg | Jeden Bóg w trzech osobach (Trójca) | Trzy odrębne osoby: Ojciec, Syn i Duch Święty, zjednoczone w celu |
| Preegzystencja | Dusza powstaje przy poczęciu lub narodzinach | Dusze istniały przed ziemskim życiem jako dzieci Boga |
| Cel człowieka | Zbawienie i życie z Bogiem | Wyniesienie (exaltation) – możliwość stania się bogami |
| Chrzest za zmarłych | Nie praktykowany | Tak – obrzędy w świątyniach dla przodków |
| Małżeństwo | Do śmierci | Wieczne – „zapieczętowane” na wieczność |
Dane oparte na oficjalnych publikacjach Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich oraz porównawczych opracowaniach teologicznych.
Te różnice sprawiają, że wielu teologów mainstreamowych nie uznaje mormonizmu za część ortodoksyjnego chrześcijaństwa, podczas gdy sami wierni zdecydowanie się za chrześcijan uważają.
Codzienne życie – Słowo Mądrości, misje i rodzina
Mormonizm nie kończy się na doktrynie. Wierni żyją według konkretnych zasad. Najbardziej znana to Słowo Mądrości – kodeks zdrowia z 1833 roku. Zakazuje alkoholu, tytoniu, kawy i herbaty (hot drinks), a zachęca do jedzenia owoców, warzyw i mięsa z umiarem. Przestrzeganie tej zasady jest warunkiem wstępu do świątyni.
Młodzi mężczyźni w wieku 18–25 lat często odbywają dwuletnią misję, kobiety – 18-miesięczną. Chodzą parami, w białych koszulach i krawatach, i głoszą ewangelię. Rodzina zajmuje centralne miejsce: regularne wieczory rodzinne, genealogia (FamilySearch to jedna z największych baz danych świata) i przekonanie, że związki małżeńskie trwają poza grobem.
W świątyniach – niedostępnych dla osób spoza Kościoła – odbywają się obrzędy endomentu, zapieczętowania małżeństw i chrztu za zmarłych. W 2026 roku Kościół prowadzi ponad 300 świątyń na świecie.
Powszechne mity i błędy, które warto odłożyć na bok
Wokół mormonizmu narosło sporo uproszczeń. Oto najczęstsze:
- „Mormoni praktykują poligamię” – Kościół LDS oficjalnie zakończył tę praktykę w 1890 roku Manifestem Wilforda Woodruffa. Grupy fundamentalistyczne, które nadal ją stosują, nie należą do głównego Kościoła i są z niego wykluczone.
- „To sekta zamknięta” – Kościół jest otwarty na konwertytów, prowadzi setki tysięcy misjonarzy i publikuje wszystkie swoje pisma. Statystyki członkostwa są publiczne.
- „Nie wierzą w Jezusa” – Wręcz przeciwnie. Oficjalna nazwa zawiera imię Jezusa Chrystusa, a On jest uważany za Zbawiciela i jedynego pośrednika.
- „Wszystko kręci się wokół Utah” – Większość członków mieszka poza Stanami Zjednoczonymi. Największy wzrost odnotowuje się w Afryce, Ameryce Łacińskiej i na Pacyfiku.
Te mity często wynikają z historycznych kontrowersji (Mountain Meadows, wczesna poligamia) i z braku aktualnej wiedzy o tym, jak Kościół ewoluował od XIX wieku.
Pytania, które naprawdę zadają ludzie – FAQ
Czy mormoni to chrześcijanie?
Sami siebie za takich uważają. Uznają Biblię, wiarę w Jezusa jako Zbawiciela i Jego zmartwychwstanie. Różnice teologiczne sprawiają jednak, że wiele innych denominacji ich do chrześcijaństwa nie zalicza.
Ile osób należy do Kościoła?
Na koniec 2025 roku oficjalne dane podawały 17 887 212 członków. W 2025 roku odnotowano rekordową liczbę chrztów – ponad 385 tysięcy konwertytów.
Czy w Polsce są mormoni?
Tak. Kościół działa legalnie, ma siedzibę w Warszawie i gminy w kilkunastu miastach. Liczba członków wynosi około 1,6–1,7 tysiąca. Polscy wierni korzystają ze świątyni we Freibergu w Niemczech.
Dlaczego nie piją kawy?
Słowo Mądrości klasyfikuje kawę i herbatę jako „gorące napoje”, których należy unikać. Przestrzeganie tej zasady jest częścią przymierza.
Czy można opuścić Kościół?
Tak. Procedura rezygnacji istnieje i jest wykorzystywana. Kościół nie utrudnia formalnego odejścia.
Mormonizm w 2026 roku – liczby, trendy i Polska
Kościół rośnie. W 2025 roku liczba misjonarzy przekroczyła 78 tysięcy, a nowe świątynie otwierane są w krajach Afryki i Azji. W Europie wzrost jest wolniejszy, ale stabilny. W Polsce działalność misyjna koncentruje się na dużych miastach – Warszawa, Kraków, Wrocław, Gdańsk. Z mojego doświadczenia obserwowania społeczności w Polsce wynika, że wielu nowych członków to osoby poszukujące silnych więzi rodzinnych i jasnych zasad moralnych w chaotycznym świecie.
Dla początkującego czytelnika najważniejsze jest zrozumienie, że mormonizm to nie tylko Utah i białe koszule. To globalna społeczność z własną historią migracji, unikalną teologią preegzystencji i wyniesienia oraz bardzo konkretnymi wymaganiami codziennego życia. Dla zaawansowanego – warto sięgnąć po oryginalne teksty: Księgę Mormona, Nauki i Przymierza oraz oficjalne eseje Kościoła na temat Pierwszej Wizji czy poligamii.
Mormonizm pozostaje jedną z najciekawszych amerykańskich tradycji religijnych, która w XXI wieku nadal przyciąga ludzi poszukujących odpowiedzi na pytania o sens życia, rodzinę i życie po śmierci.
Dodaj komentarz