Strona ofertowa Wydawnictw Edukacyjnych WIKING
Jesteś
gościem portalu
Strona główna portalu
http://www.wiking.com.pl/index.php?site=testy_gim_historia_roz_1
http://www.wiking.edu.pl/sitemap.php
Powrót do poprzedniej stronyWersja do wydruku

SFRAGISTYKA

sfragistyka (łac. sigillografia) – nauka pomocnicza historii zajmująca się badaniem pieczęci jako źródeł historycznych, ich znaczenia, historii, rodzajów, funkcji itp.; ściśle związana z dyplomatyką i heraldyką; jako odrębna nauka wykształciła się po koniec XIX w.

pieczęć – (łac. sigillum), znak wytłoczony przy pomocy twardego stempla w metalu, wosku lub innej masie plastycznej, będący znakiem rozpoznawczym i własnościowym osoby fizycznej lub prawnej, stanowiący istotny element dokumentu, służący do jego legalizacji (uwierzytelnienia), nadania mocy prawnej, a jednocześnie do zamykania i zabezpieczenia pisma tak, aby chronić je przed otwarciem przez osoby niepowołane.

tłok (stempel, typariusz) – to forma do wyciskania pieczęci, którą wykonywano odcisk pieczętny, czyli właściwą pieczęć.


historia:
Pieczęcie używane były już w III tys. przed Chr. w Mezopotamii. Najstarsze tłoki pieczętne pochodzą z Babilonii, miały kształt walców kamiennych, na których powierzchni był wycięty wklęsło obraz, a potem również pismo, odciskiwane następnie na glinianych tabliczkach.

Powyżej: Pieczęć babilońska z ok. 2200 r. przed Chr.

W starożytnej Grecji pieczętowano tabliczki woskowe, posługiwano się w tym celu sygnetami z wprawionymi kamieniami – gemmami. Oprócz sygnetów używano również tzw. sfragis, tj. tłoków pieczętnych rżniętych w kamieniu, zawieszanych na łańcuchu i noszonych na szyi (stąd nazwa sfragistyka). Używanie pieczęci przejęli od Greków starożytni Rzymianie. U ludów germańskich, od czasów Karolingów, pieczęć stawała się głównym środkiem stwierdzającym autentyczność dokumentów. W cesarstwie bizantyjskim rozpowszechniło się używanie pieczęci metalowych, ołowianych lub złotych, tzw. bulli. Tę formę przejęli papieże na Zachodzie i używali pieczęci ołowianych, które następnie przywieszali do swych dokumentów, zwanych dlatego bullami.

Powyżej: Bulla papieża Urbana VI z 1384 r. (dokument zezwalający na budowę klasztoru Karmelitów w Strzegomiu) opatrzona właściwą pieczęcią

Rzeźba pieczęci składa się z dwóch części:
a) głównego przedmiotu w postaci obrazowego lub graficznego znaku
b) napisu w otoku pieczęci – legendy


Rodzaje dawnych polskich pieczęci
:

– pieczęcie monarsze:
1. majestatyczna, najstarsza Władysława Hermana z ok. 1100 r.
2. piesza, najstarsza na Śląsku Bolesława Wysokiego z II poł. XII w.
3. konna, w Polsce od poł. XII w.

 

Pieczęć majestatyczna
Władysława Hermana
(z ok. 1100 r.)



  


Pieczęć piesza Bolesława
Wysokiego (II poł. XII w.)






 

Pieczęć konna Mieszka III
Starego (II poł. XII w.)







Pieczęć majestatyczna
Władysława Jagiełły z 1414 r.



– pieczęcie herbowe




Pieczęć herbowa Siemowita V z 1425 r.




– pieczęcie kościelne:
1. biskupów i opatów
2. niższych duchownych






Pontyfikalna pieczęć biskupa
krakowskiego Jana Muskaty
z końca XIII w.





– pieczęcie rycerskie
– pieczęcie miejskie, ustanawiane jako wyraz samorządu władz miejskich




Pieczęć miasta Gdańsk z 1380 r.




– pieczęcie cechów i korporacji kupieckich

powrót na początek strony

Geografia | Język Polski | Historia | Przyroda | Biologia